Zmiany w prawie upadłościowym i naprawczym.
Zmiany w prawie upadłościowym i naprawczym – postępowanie restrukturyzacyjne, przygotowana likwidacja i nowe obowiązki prokurentów.
Pierwszy dzień 2016 roku przyniesie duże zmiany w regulacjach dotyczących prawa restrukturyzacyjnego (naprawczego) i upadłościowego. Owa materia dotychczas normowana ustawą z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. 2003 Nr 60 poz. 535) zostanie rozdzielona na dwa akty prawne – ustawy Prawo restrukturyzacyjne oraz Prawo upadłościowe.
Nowa ustawa
Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2015 r. poz. 978) to zupełnie nowy akt w Polskim porządku prawnym. Jej głównym celem jest, jak czytamy w uzasadnieniu projektu, „wprowadzenie skutecznych instrumentów pozwalających na przeprowadzenie restrukturyzacji przedsiębiorstwa dłużnika i zapobieżenie jego likwidacji” albowiem „zachowanie przedsiębiorstwa dłużnika w wielu przypadkach jest znacznie korzystniejsze dla wierzycieli niż jego likwidacja”. Nowa ustawa ureguluje więc zawieranie przez dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością układu z wierzycielami oraz umożliwi przeprowadzenie przez podmiot (dłużnika) działań mających na celu poprawienie, uzdrowienie jego sytuacji (działania sanacyjne).
Regulacje nowej ustawy umożliwią przeprowadzenie restrukturyzacji (wyposażą w zdolność restrukturyzacyjną) następujących podmiotów:
- przedsiębiorców (w rozumieniu Kodeksu cywilnego)
- spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej;
- wspólników osobowych spółek handlowych ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem (a więc wspólników spółki jawnej i komplementariuszy w spółkach komandytowych) oraz
- wspólników spółki partnerskiej.
Ustawodawca przewidział 4 rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych:
- postępowanie o zatwierdzenie układu;
- przyspieszone postępowanie układowe;
- postępowanie układowe;
- postępowanie sanacyjne.
Celem wszystkich wymienionych postępowań ma być uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika, poprzez dokonanie przez niego działań restrukturyzacyjnych (w drodze zawarcia układu z wierzycielami), a w odniesieniu do postępowania sanacyjnego – również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych.
Postępowanie o zatwierdzenie układu pozwoli dłużnikowi na zawarcie układu w wyniku jego aktywności (samodzielnego zbierania głosów wierzycieli) bez udziału sądu.
Przyspieszone postępowanie układowe umożliwi dłużnikowi zawarcie układu (po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności (co stanowi podstawowy instrument zabezpieczenia wierzycieli) w uproszczonym, a więc z założenia również szybszym, trybie.
Postępowanie sanacyjne da dłużnikowi możliwość zawarcia układu (po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności) po wcześniejszym przeprowadzeniu działań sanacyjnych, czyli takich czynności prawnych i faktycznych, które zmierzać mają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i doprowadzić mają do przywrócenia dłużnikowi zdolności do wykonywania jego zobowiązań.
Co do zasady podstawą wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego będzie wniosek dłużnika, a czynności sądowe dokonywać w nim będzie przede wszystkim sędzia-komisarz.
Uczestnikami postępowania restrukturyzacyjnego będą obok dłużnika jego wierzyciele (zarówno ci, którym przysługują wierzytelności bezsporne, jak również ci, któremu przysługują wierzytelności sporne, a którzy zostaną dopuszczeni do udziału w sprawie przez sędziego-komisarza (po uprzednim uprawdopodobnieniu swojej wierzytelności).
Przedsiębiorca podlegający postępowaniom, o których mowa w artykule zobowiązany będzie do występowania w obrocie pod dotychczasową firmą z dodaniem oznaczenia „w restrukturyzacji”.Koszty postępowania restrukturyzacyjnego obciążają dłużnika.
W przypadku złożenia wniosku restrukturyzacyjnego i wniosku o ogłoszenie upadłości (zbieg postępowań) w pierwszej kolejności rozpoznawany będzie wniosek restrukturyzacyjny. Sąd upadłościowy będzie musiał wstrzymać się z rozpoznaniem wniosku o ogłoszenie upadłości do czasu wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie wniosku restrukturyzacyjnego. Podkreślenia wymaga fakt, iż wstrzymanie rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości nie wyłącza możliwości zabezpieczenia majątku, co ma dla wierzycieli kapitalne znaczenie.
Warto odnotować, że ustawa wprowadza odrębne regulacje dotyczące postępowań restrukturyzacyjnych dotyczących m.in.: deweloperów, banków i instytucji kredytowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (również w postępowaniu upadłościowym regulacje dotyczące wskazanych kategorii podmiotów różnią się od unormowań ogólnych). W sprawach, w których przed dniem wejścia w życie ustawy wpłynął wniosek o ogłoszenie upadłości, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Opisywane ustawy dokonują klarownego podziału na postępowanie restrukturyzacyjne i upadłościowe, normowane od 1 stycznia 2016 r. dwoma odrębnymi aktami prawnymi. Miejmy nadzieje, że zgodnie z założeniami twórców omawianej ustawy takie rozwiązanie pozwoli uniknąć stygmatyzowania podmiotu restrukturyzowanego (bowiem jak czytamy w uzasadnieniu „skojarzenia upadłości z końcem działalności, bankructwem i brakiem możliwości odzyskania swoich wierzytelności są tak silne, że w wielu przypadkach, po ogłoszeniu upadłości, wierzyciele nie chcą podejmować żadnych rozmów z dłużnikiem”). Odpowiedź przyniesie oczywiście praktyka stosowania obu ustaw.
Wspomnieć należy także o powołaniu przez nową ustawę Centralnego Rejestru Restrukturyzacji i Upadłości, prowadzonego w systemie teleinformatycznym przez Ministra Sprawiedliwości, a który ma szanse stać się bardzo pomocną platformą zawierającą informacje i dokumenty (w tym postanowienia, zarządzenia) o toczących się postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowych oraz umożliwi uczestnikom postępowania składanie pism i dokumentów oraz dokonywanie doręczeń. Co bardzo istotne z praktycznego punktu widzenia w rejestrze zamieszczone będą również wzory pism procesowych i dokumentów wykorzystywanych w toku postępowań prowadzonych na podstawie omawianych przepisów. Rejestr powołany zostanie jednak dopiero w lutym 2018 r.
Zmiany w ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze.
Przede wszystkim logiczną konsekwencją dokonywanych zmian będzie zmiana samej nazwy ustawy, od 1 stycznia przyjmie ona tytuł Prawo upadłościowe i jak już to opisywano, w ogóle nie będzie traktować o zasadach postępowania naprawczego wobec przedsiębiorców zagrożonych niewypłacalnością. Za najistotniejszą merytoryczną zmianę uznać należy nową definicję niewypłacalności (upadłość ogłasza się bowiem właśnie w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny). Zgodnie z nowym brzmieniem art. 11. ust. 1dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące art. 11 ust 2.) Co więcej zmiany wprowadzą domniemanie, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
Niezmiernie istotną zmianę wprowadzi znowelizowany art. 21 ust. 2., w brzmieniu „ Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1 (zgłoszenia upadłości – dopisek odautorski), spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.”. Choć nie zostało to wyrażone expressis Derbis, to jednak przepis ten można czytać w ten sposób, że nakłada on również na prokurentów, obowiązek zgłoszenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości ( w przypadku zaistnienia przesłanek). Jest to zmiana bardzo niekorzystna dla prokurentów, którzy będą musieli od nowego roku uważniej przyglądać się kondycji finansowej podmiotu, który reprezentują.
Nowe przepisy wprowadzą możliwość dokonania tzw. przygotowanej likwidacji (tzw. likwidacja pre-pack), która będzie polegała na sprzedaży przedsiębiorstwa dłużnika lub jego zorganizowanej części lub składników majątkowych stanowiących znaczną część przedsiębiorstwa.
Zmianie ulegną także kategorie należności podlegające zaspokojeniu z funduszów masy upadłości (uprzywilejowana będzie tylko pierwsza z nich - dotycząca kosztów postępowania upadłościowego).
Autor: Radosław Łozowski
Opracowując artykuł korzystałem z Uzasadnienia do projektu ustawy Prawo restrukturyzacyjne.
