Bankowy tytuł egzekucyjny odchodzi do lamusa, co dalej?
Bankowy tytuł egzekucyjny odchodzi do lamusa, co dalej? Zmiany w ustawie Prawo Bankowe.
Kwietniowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego i przyjęte niedawno zmiany w prawie zakończyły istnienie w polskim prawie Bankowego Tytułu Egzekucyjnego (BTE). Czas pokaże, jakie tak naprawdę będą tego konsekwencje.
Zacznijmy od wyjaśnienia, czym właściwie był BTE i jakie były jego charakterystyczne cechy. BTE jak sama nazwa wskazuje jest tytułem egzekucyjnym, tak jak np. prawomocne orzeczenie sądu, i aby wystąpić z nim do komornika (rozpocząć egzekucje) wystarczyło, że bank wystąpi do sądu o nadanie BTE klauzuli wykonalności, co następowało niejako automatycznie (sąd badał tytuł tylko pod kątem formalnym). Banki, same bez udziału innych podmiotów, wystawiały BTE w oparciu o swoje księgi (dokumenty). Była to więc procedura znacznie prostsza, a więc i znacznie szybsza, niż ta którą musiały przejść inne podmioty. Wyjaśnijmy to na przykładzie, posługując się znacznym uproszczeniem. Jeżeli Kowalski zawarł umowę z Malinowskim, to aby ją wyegzekwować w przypadku nie wywiązywania się Malinowskiego z jego zobowiązania musiał najpierw wystąpić na drogę sądową, zaczekać na sądowe rozstrzygnięcie sprawy (wydanie przez sąd wyroku), wystąpić o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności i dopiero w tedy mógł udać się do komornika. Nie trzeba chyba dodawać, że nie jest to rozwiązanie ekspresowe. Banki były więc uprzywilejowane przez prawo, co stwierdził Trybunał Konstytucyjny, o czym niżej. Z drugiej strony należy mieć na względzie charakter działalności bankowej i wielość zawieranych przez banki umów. Możliwość uproszczonego postępowania w celu wszczęcia egzekucji komorniczej, w bezspornej sytuacji wynikającej z umowy stron nie wymagała ponoszenia kosztów postępowań sądowych, które teraz być może zostaną przerzucone na wszystkich klientów banków.
W tym miejscu stwierdzić należy, iż nie ma wątpliwości, że banki nadal będą chciały korzystać z jak najatrakcyjniejszych, ze swojego punktu widzenia, sposobów służących egzekwowaniu należności, inaczej mówiąc można być pewnym, że inne instrumenty zastąpią BTE. Prognozuje się, że mniejsze kredyty zabezpieczać będą weksle, kredyty opiewające na większe kwoty wymagać zaś mają dodatkowego oświadczenia klienta o poddaniu się egzekucji, oświadczenie takie aby być z mocy prawa tytułem egzekucyjnym musi jednak zostać sporządzone w formie aktu notarialnego, wiąże się więc z dodatkowymi kosztami i raczej nie znajdzie zastosowania przy kredytach opiewających na mniejsze sumy. Jak się wydaję, banki chętniej zaczną korzystać z elektronicznego postępowania upominawczego, które jest jednym ze szczególnych postępowań cywilnych. Oczywiście wszystkie wskazane formy stosowane są już dziś, ale zapewne staną się one rozwiązaniami typowymi, stosowanymi przy każdym udzielonym kredycie.
Rozstrzygnięcie Trybunału
Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 14 kwietnia 2015 r. (sygn. akt P 45/12) uznał za niezgodne z ustawą zasadniczą dwa przepisy ustawy Prawo bankowe, traktujące właśnie o BTE. TK uznał, że uregulowania te godzą w zasadę równości podmiotów wobec prawa. Odnotować należy, że orzeczenie TK było zaskoczeniem, zrywało bowiem z utrwaloną już linią orzeczniczą, dopuszczającą uproszczenia dla banków w omawianej materii. Trybunał orzekł, że wspomniane przepisy utracą moc obowiązującą 1 sierpnia 2016 r.
Jednak ustawodawca zdecydował się na wcześniejsze zakończenie istnienia w systemie prawnym BTE, uchwalając 25 września 2015 r. ustawę o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw Dz. U. z 2015 r. poz. 1854. Ustawa ta weszła w życie 27 listopada b.r. Jej zapisy uchylają art. 96 – 98 Prawa bankowego, z pozoru mogą się więc wydać zmianą idącą dalej, niż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w praktyce jednak rozstrzygnięcie sądu konstytucyjnego choć odnoszące się przecież li tylko do dwóch ustępów pozbawiło racji bytu pozostałych przepisów dotyczących BTE.
Z perspektywy kredytobiorców (klientów banków) na szczególną uwagę zasługują zapisy nowej ustawy dotyczące unormowań przejściowych. Klientów banków z pewnością ucieszy przepis, który nakazuje sądowi umorzyć postępowanie w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a więc przed 27 listopada. Bank będzie musiał więc ponownie wystąpić do sądu, ale już na zasadach ogólnych. Natomiast jeżeli bank „zdążył”, tj. jeżeli przed 27 listopada sąd wydał postanowienie w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności BTE, dalsze postępowanie w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności toczyć się będzie według przepisów dotychczasowych. Zaznaczmy, iż na mocy opisywanej noweli BTE, któremu nadano klauzulę wykonalności na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowuje moc tytułu wykonawczego także pod rządami nowych uregulowań.
Postępowanie restrukturyzacyjne
Opisywana nowela uściśla również postępowanie restrukturyzacyjne, jakie bank będzie musiał przeprowadzić wobec osoby nie spłacającej zaciągniętego kredytu (pożyczki pieniężnej). Zaznaczmy, że bank ma prawo do obniżenia kwoty przyznanego kredytu (, a nawet do wypowiedzenia łączącej strony umowy kredytu), we wszystkich sytuacjach niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu (albo w razie utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej). W sytuacji, gdy klient nie spłaca terminowo zobowiązania z tytułu udzielonego kredytu, bank musi wezwać kredytobiorcę do dokonania spłaty, wyznaczając mu termin do spłaty nie krótszy niż 14 dni roboczych, a także poinformować klienta o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia (w szczególności restrukturyzacja polegać może na nowym określeniu warunków lub terminów spłaty rat). W przypadku odrzucenia omawianego wniosku bank musi przekazać kredytobiorcy, szczegółowe wyjaśnienia, w formie pisemnej, dotyczące przyczyny odrzucenia wniosku o restrukturyzację. Przepisy te mogą przyczynić się do rozwiązywania sytuacji powstałych w wyniku wypadków losowych, nie wynikających z nierzetelności kredytobiorcy.
Autor: Radosław Łozowski
