Organizacje pozarządowe,administracja i podmioty lecznicze - Jak współpracować z wolontariuszami? cz.1
1. Forma i charakter prawny umowy z wolontariuszem.
Kwestię powyższą uregulował art. 44 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Z przepisu tego wynika, iż zakres, sposób i czas wykonywania przez wolontariusza świadczeń określają wspólnie Korzystający i wolontariusz w porozumieniu. Jeśli strony zawierają porozumienie na okres krótszy niż 30 dni, Korzystający jest zobowiązany potwierdzić na piśmie treść porozumienia tylko wtedy, gdy wolontariusz takiego potwierdzenia zażąda. Natomiast bezwzględny obowiązek sporządzenia porozumienia na piśmie powstaje wówczas, gdy świadczenie wolontariusza ma być wykonywane przez okres dłuższy niż 30 dni. Przy czym: „Wymóg formy pisemnej został w ust.4 sformułowany jako wymóg dla celów dowodowych w rozumieniu art.74 Kodeksu Cywilnego, a nie pod rygorem nieważności (...) " [ H. Izdebski, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz, Warszawa 2003, s.94).
Ustawa mówi też, że na żądanie wolontariusza, Korzystający jest obowiązany wydać pisemne zaświadczenie o wykonaniu świadczeń przez wolontariusza, zaś na jego prośbę, Korzystający może także przedłożyć pisemną opinię o wykonywaniu takich świadczeń. Przy czym, jak dowiadujemy się z opracowania Katarzyny Kołodziej: ,,Opinia tym różni się od zaświadczenia , że poza potwierdzeniem wykonywania konkretnych prac przez wolontariusza, zawiera ocenę jego świadczeń, charakteru i predyspozycji do wykonywania obowiązków danego typu" [Wolontariat w polskim systemie prawnym po wejściu w życie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2003, s.9]. Henryk Cioch, w artykule: ,,Organizacje pożytku publicznego i wolontariat nowe regulacje prawne" trafnie zauważył, że: „(...) zaświadczenie o wykonywaniu świadczeń przez wolontariusza jest odpowiednikiem świadectwa pracy" (opinia byłaby zatem czymś w rodzaju referencji czy rekomendacji) [Henryk Cioch, Organizacje pożytku publicznego i wolontariat – nowe regulacje prawne., Rejent, Rok 13, Nr 10 (150), październik 2003, s.16]
Warto w tym kontekście zauważyć, że w §17 Rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 1 lutego 2013 r. - w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 199), nie znajdziemy już obecnie żadnego zobowiązania w tym zakresie (Zniknęło uprawnienie z §8 ust.5 Rozporządzenia z 2002 r., zgodnie, z którym: „Na wniosek wolontariusza dyrektor poradni jest obowiązany wydać pisemne zaświadczenie o wykonaniu zadań przez wolontariusza”).
W ustępie pierwszym, artykuł 44 Ustawy, podaje, iż: ,,Porozumienie powinno zawierać postanowienie o możliwości jego rozwiązania" [Art.44 ust.1 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., Dz.Ust. Nr 96, poz.873 z dnia 29 maja 2003 r.]. Jest to jednak jedyny zapis dotyczący rozwiązania umowy między wolontariuszem a organizacją. Póki co, nie został zatem spełniony postulat organizacji hospicyjnych by określić generalnie kryteria tzw. ważnych przyczyn, upoważniających do rozwiązania porozumienia. Jak również, nie odstąpiono od samej nazwy ,,porozumienie", jak tego chciały hospicja.
Ustawa potwierdziła natomiast trafność analiz prawnych P. Komosy i M. Krajewskiego twierdzących, że stosunek prawny łączący Korzystającego z wolontariuszem, nie jest stosunkiem pracy, tylko stosunkiem cywilnoprawnym, zaś wykonywane przez wolontariusza świadczenie na rzecz Korzystającego jest ,,świadczeniem odpowiadającym świadczeniu pracy" a nie świadczeniem pracy. Taka wykładnia powoduje też pewne konsekwencje. Jak możemy wyczytać w opracowaniu wydanym przez Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej: ,,Z charakteru porozumienia z wolontariuszem, jako umowy cywilnoprawnej, wynika na przykład obowiązek wolontariusza do ,,należytej staranności" przy wykonywaniu zawartych w porozumieniu postanowień, oraz obowiązek Korzystającego do współdziałania w zakresie wykonania umowy z wolontariuszem" [Wolontariat w polskim systemie prawnym …, op. cit., s.9]. Wolontariusz powinien zatem wykonywać świadczenia zgodnie z treścią, porozumienia, w sposób odpowiadający jego celowi i zasadom współżycia społecznego. Przede wszystkim jednak, w zakresie nie unormowanym przez ustawę, do tego stosunku (a wiec i do porozumienia między wolontariuszem i Korzystającym) stosuje się przepisy Kodeksu Cywilnego dotyczące czynności prawnych oraz zobowiązań umownych (a nie Kodeksu Pracy).
Idąc dalej, możemy zauważyć, ze charakterystyczne dla stosunku pracy, zobowiązanie do osobistego wykonywania powierzonych obowiązków, występuje tu tylko wówczas, gdy wyraźnie wynika to z umowy lub charakteru świadczenia. W innym wypadku, wolontariusz może powierzyć wykonanie swojego świadczenia innej osobie, która posiada niezbędne po temu kwalifikacje. Przy czym trzeba pamiętać, że wolontariusz jest odpowiedzialny za właściwe wykonanie zawartego porozumienia i ponosi odpowiedzialność za szkody powstałe na skutek własnego działania. Jak stwierdził Michał Guc: „(...) jeśli wolontariusz swoim działaniem bądź zaniechaniem wyrządzi szkody można żądać jej naprawienia, zaś w sytuacjach skrajnych dochodzić roszczeń przed sądem z powództwa cywilnego" . Natomiast w sytuacji odwrotnej, gdy mamy do czynienia z jakimś pozytywnym efektem pracy woluntarystycznej, jak podaje opracowanie MGPiPS: ,,Przejście praw autorskich do dzieł, które powstały w ramach wykonywania świadczeń przez wolontariusza uzależnione jest od zawarcia z wolontariuszem dodatkowej umowy o przeniesienie praw autorskich, ewentualnie od udzielenia korzystającemu licencji" [Wolontariat w polskim systemie prawnym…., op. cit., s.10].
Jeśli chodzi z kolei o miejsce wykonywania świadczenia przez wolontariusza, to powinno ono zostać określone w porozumieniu. W przypadku jednak, gdy brak jest takiego określenia, przyjmuje się, że wolontariusz powinien wykonywać świadczenia w miejscu, które wynika z charakteru świadczenia albo, ostatecznie w miejscu zamieszkania.
Nieco więcej problemów sprawia natomiast zapis ustawy, mówiący o czasie. Zgodnie z art.44 ust.4 Ustawy: ,,Jeżeli świadczenie wolontariusza wykonywane jest przez okres dłuższy niż 30 dni, porozumienie powinno być sporządzone na piśmie" [Art.44 ust.1 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., Dz. Ust. Nr 96, poz.873 z dnia 29 maja 2003 r.]. Jednak, jak zauważyli D.Pietrowski i R.Skiba, istotne jest tu pytanie, czy ustawowe 30 dni to okres 30 dni kalendarzowych liczonych od dnia pierwszej aktywności ochotnika, czy też, jest to 30 jednorazowych dni świadczeń, które po zsumowaniu dadzą okres 30 dni. Zdaniem autorów: ,,Należy przyjąć, ze jest to okres 30 dni kalendarzowych, liczonych od pierwszego dnia, w którym wolontariusz wykonał dla nas świadczenie„[Jak zgodnie z prawem współpracować z wolontariuszem?, opracowanie: D. Pietrowski, R. Skiba, Warszawa 2003, s.6].
2. Kwalifikacje i wiek wolontariuszy.
Zgodnie z art.43 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r.: „Wolontariusz powinien posiadać kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń, jeżeli obowiązek posiadania takich kwalifikacji i spełnienia stosownych wymagań wynika z odrębnych przepisów" [Art.43 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., Dz. Ust. Nr 96, poz.873 z dnia 29 maja 2003 r.]. Sformułowanie to wskazuje, iż został spełniony postulat części organizacji pozarządowych (m.in. takich organizacji jak: Elbląskie Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Pozarządowych czy Ogólnopolskie Forum Ruchu Hospicyjnego), by projektowany przepis uzupełnić o odesłanie do odrębnych regulacji określających kwalifikacje i ewentualne dodatkowe wymagania wobec wolontariuszy. H. Izdebski podaje, że te odrębne przepisy, o których mowa w art. 43 Ustawy, to: ,,(...)Przykładowo, przepisy dotyczące wymagań zdrowotnych, a w odniesieniu do kwalifikacji, np. przepisy dotyczące kwalifikacji nauczycieli, jeżeli idzie o świadczenia wolontariusza o charakterze edukacyjnym, odpowiadające świadczeniu pracy przez nauczyciela" [H. Izdebski, op.cit., s.93]. Niewątpliwie do takich odrębnych przepisów możemy także zaliczyć rozporządzenie normujące zasady świadczenia wolontariatu w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Są to także normy zawarte w ogromnej ilości aktów prawnych niezwiązanych z działalnością społeczną, że choćby wspomnieć o wolontariacie w organizacjach sportowych. Generalnie: „Wolontariusze powinni spełniać takie same kwalifikacje, jakich wymaga się od osób, które zajmują się tymi dziedzinami w ramach wykonywanej pracy zawodowej" [Wolontariat w polskim systemie prawnym…., op. cit., s.5].
Jeśli chodzi o wiek wolontariusza, to ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie wprowadziła żadnych ograniczeń w tym względzie [Aczkolwiek art.2 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. Ust. Nr 96, poz.874 z dnia 29 maja 2003r.), wprowadził (dodając do art.7 ustęp 1a), następującą zmianę do ustawy z dnia 15 marca 1933 r. o zbiórkach publicznych: „1a. Osobami przeprowadzającymi zbiórkę jako członkowie instytucji, o których mowa w art. 4, lub jako osoby imiennie zaproszone przez te instytucje mogą być również:1) małoletni powyżej 16 roku życia, 2) inni małoletni, jeżeli przeprowadzają zbiórkę na rzecz organizacji pożytku publicznego w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, pod nadzorem osób pełnoletnich odrębnie upoważnionych do tego przez tę organizację”].
Jednak przyjmuje się, że osoby, które nie ukończyły 18 lat – czyli niepełnoletnie, mogą być wolontariuszami pod warunkiem, że wyrażą na to zgodę ich rodzice lub opiekunowie. Zatem instytucje korzystające z pracy wolontariuszy, by uniknąć ewentualnych problemów, powinny żądać od osób niepełnoletnich pisemnej zgody rodziców.
Zgodnie też z tzw. ustawy kompleksową (Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r.), nie ma znaczenia to, że wolontariusz jest cudzoziemcem, osobą niepełnosprawną, czy bezrobotną. Natomiast pewne wątpliwości pozostają w innej kwestii. Jak zauważył Henryk Cioch: ,,Przepisy ustawy w zakresie wolontariatu nie precyzują, czy wolontariuszem może być wyłącznie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, czy także mająca ograniczoną zdolność do czynności prawnych" [H. Cioch, op. cit., s.18].
3. ,,Korzystający”, czyli podmioty uprawnione do zawierania porozumień z wolontariuszami.
Kategorie organizacji na rzecz, których wolontariusze mogą wykonywać świadczenia, zostały wymienione w art. 42 ust. 1 tzw. ustawy kompleksowej, czyli Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., w Rozdziale 1 (Przepisy ogólne) działu III (Wolontariat). Zgodnie z tym przepisem: „Wolontariusze mogą wykonywać, na zasadach określonych w niniejszym rozdziale, świadczenia, odpowiadające świadczeniu pracy, na rzecz:
1) organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust.3, w zakresie ich działalności statutowej, w szczególności w zakresie działalności pożytku publicznego,
2) organów administracji publicznej, z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej,
3) jednostek organizacyjnych podległych organom administracji publicznej lub nadzorowanych przez te organy, z wyłączeniem prowadzonej przez te jednostki działalności gospodarczej - zwanych dalej ,,korzystającymi”„ [Art.42 ust.1 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., Dz. Ust. Nr 96, poz.873 z dnia 29 maja 2003 r.].
Przyjrzyjmy się tym kategoriom bliżej. Definicja ustawowa organizacji pozarządowej zastała wprowadzona do polskiego ustawodawstwa przez ustawy samorządowe z 1998 r. i następnie przez nowelizację ustawy o samorządzie gminnym z 2001 r. Jednak nastąpiło to bez wystarczającego sprecyzowania zakresu tego terminu, jak również podstaw stosunków tych organizacji z organami administracji publicznej: państwowej, w szczególności rządowej i samorządu terytorialnego. Wyjściem naprzeciw tego rodzaju problemom miało być precyzyjne zdefiniowanie w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zarówno terminu: „organizacja pozarządowa”, jak również: „działalność pożytku publicznego”.
Zgodnie zatem z artykułem trzecim ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie możemy uznać iż, działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie. Organizacje pozarządowe to natomiast, nie będące jednostkami sektora finansów publicznych (w rozumieniu przepisów o finansach publicznych) i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki nie posiadające osobowości prawnej, utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia [z zastrzeżeniem ustępu 4, wymieniającego też inne podmioty uznawane za organizacje pozarządowe, które jednak ze względu na ich szczególne cechy, nie są objęte przepisami działu II ustawy kompleksowej, odnoszącymi się do możliwości podejmowania przez organizacje pozarządowe, działalności pożytku publicznego. Przy czym są to następujące podmioty: 1. Partie polityczne, 2. Związki zawodowe i organizacje pracodawców, 3. Samorządy zawodowe, 4. Fundacje, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, chyba, że: a. przepisy odrębne stanowią inaczej, b. majątek tej fundacji nie jest w całości mieniem państwowym, mieniem komunalnym lub mieniem pochodzącym z finansowania środkami publicznymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, lub c. fundacja prowadzi działalność statutową w zakresie nauki, w szczególności na rzecz nauki; 5. Fundacje utworzone przez partie polityczne, 6. Spółki działające na podstawie przepisów o kulturze fizycznej.].
Natomiast, jeśli chodzi o ,,podmioty wymienione w art.3 ust.3", należy zwrócić uwagę, iż: ,,Działalność pożytku publicznego może być prowadzona także przez: 1) osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego; 2) stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego; 3) spółdzielnie socjalne; 4) spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2014 r. poz. 715), które nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych, oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich udziałowców, akcjonariuszy i pracowników. [Art.3 ust.3 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., Dz. Ust. Nr 96, poz.873 z dnia 29 maja 2003 r.].
Podmioty wymienione w tym artykule nie zostały wprawdzie uznane za organizacje pozarządowe, jednak wbrew wyrażanym obawom (np. przez Ogólnopolskie Forum Ruchu Hospicyjnego, czy przez religijne organizacje społeczne), Ustawa zaliczyła je do grona ,,Korzystających" i przyznała im uprawnienia analogiczne do organizacji pozarządowych. I tak, stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego mogą prowadzić działalność pożytku publicznego (czyli działalność społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych określonych w ustawie), opierając się na świadczeniach wolontariuszy. Jeśli zaś chodzi o kościoły i związki wyznaniowe, to w celu realizacji działalności charytatywno-opiekuńczej, mają one prawo zakładać i prowadzić odpowiednie instytucje, w tym zakłady dla osób potrzebujących opieki, szpitale i in. zakłady lecznicze, żłobki i schroniska dla dzieci. Kościelne osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania , mogą korzystać z pomocy wolontariuszy, w zakresie ich działalności statutowej, w szczególności w zakresie działalności pożytku publicznego. Trzeba przy tym pamiętać ze podobnie jak w przypadku organów administracji publicznej i jednostek im podległych: „(...) ani organizacje pozarządowe, ani kościelne osoby prawne i jednostki organizacyjne, ani stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego nie mogą zatrudniać wolontariuszy przy pracach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (...) " [Jak zgodnie z prawem …, op. cit., s.3]. Przy czym, wraz z poszerzeniem grona tzw. „Korzystających” o podmioty wskazane w pkt.3 i 4 w marcu 2010 r., ustawodawca zdecydował się również doprecyzować art.42 ustawy kompleksowej, dodając jednoznaczne zastrzeżenie, iż podmioty korzystające zatrudniają wolontariuszy „z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej” [Art.42 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., Dz. Ust. Nr 96, poz.873 z dnia 29 maja 2003 r.]. Przy czym należy zauważyć, że zastrzeżenie to, w przeciwieństwie do ograniczenia zawartego w art.3 ust.3 pkt.4 ustawy kompleksowej, ma charakter przedmiotowy. Natomiast w odniesieniu do spółek akcyjnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz klubów sportowych będących spółkami, działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie, obowiązuje również ograniczenie podmiotowe, zawarte w dalszej części tego przepisu, wyłączające możliwość uznania części z w/w spółek i klubów, za podmioty korzystające, niezależnie od tego, jaką działalnością miałby zajmować się w nich wolontariusz.
Idąc dalej, należy wskazać, że do organów administracji publicznej zalicza się instytucje rządowe i samorządowe oraz inne instytucje państwowe zajmujące się wykonywaniem prawa. Kodeks Postępowania Administracyjnego wymienia wśród nich: ministrów, wojewodów, działające w ich, lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej, organy jednostek samorządu terytorialnego (jako jednostki samorządu terytorialnego działają organy województwa, powiatu i gminy, takie jak np.: starosta, prezydent, burmistrz czy rada gminy) oraz organy powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania określonych spraw w drodze decyzji administracyjnych. Do zadań administracji publicznej należy przy tym m.in. zaopatrywanie ludności w wodę, energię zapewnienie oświaty i komunikacji. W celu realizacji tych zadań, organy administracji powołują różnego rodzaju jednostki organizacyjne, które dysponują odpowiednim majątkiem, bazą techniczną i kadrami. Takimi jednostkami organizacyjnymi są np. szpitale, biblioteki, szkoły, ośrodki pomocy społecznej (OPS), powiatowe centra pomocy rodzinie (PCPR), itp. Niektóre z tych jednostek mogą, prowadzić działalność gospodarczą, jednak podobnie jak w przypadku działalności gospodarczej prowadzonej przez organy administracji publicznej, w tej sferze wolontariusze nie mogą. być zatrudniani. Przy czym, sformułowany w tym punkcie ustawy, wyraźny i nie pozostawiający miejsca na interpretację zakaz, stanowił niejako wyjście naprzeciw obawom organizacji pozarządowych.
Nierozwiązana pozostaje natomiast nadal kwestia pomocy, jakiej wolontariusze udzielają. osobom indywidualnym. Ku rozpaczy tzw. ,,obrońców spontaniczności" powszechna jest jednak opinia, że: ,,Aby wolontariusz mógł korzystać z praw wynikających z Ustawy, powinien zostać zaangażowany przez podmiot uprawniony do współpracy z wolontariuszami i następnie za jego pośrednictwem świadczyć pomoc osobie indywidualnej " [Jak zgodnie z prawem …, op. cit., s.4].
4. Księgowanie kosztów związanych z wolontariuszami i kwestie podatkowe.
Próbę rozwiązania problemów związanych z księgowaniem kosztów wynikających ze współpracy z wolontariuszami, oraz z kwestiami podatkowymi, stanowią przepisy art. 49 i 50 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, jak również przepisy - art. 7 i 9 ustawy przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Zgodnie z art. 49 pierwszego z tych aktów prawnych: „ Wydatki na cele o których mowa w art. 45 ust. 1 i 3 oraz art.46 ust.3 i 6, stanowią: 1) koszty prowadzenia działalności statutowej organizacji pozarządowych i podmiotów wymienionych w art.3 ust.3 jako korzystających; 2) koszty korzystających, o których mowa w art.42 ust. 1 pkt.2 i 3." [Art.49 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., Dz. Ust. Nr 96, poz.873 z dnia 29 maja 2003 r.]. Zapis ten oznacza, że koszty ponoszone przez Korzystającego na rzecz wolontariusza, a dopuszczone przez Ustawę, traktować należy w kategoriach kosztów prowadzenia działalności Korzystającego i należy je ujmować w ewidencji księgowej. Jak czytamy w opracowaniu D.Pietrowskiego i R.Skiby: ,,Jest to ważne gdyż, przed wejściem w życie Ustawy, wielu księgowych nie było pewnych czy można takie koszty ponosić, a jeśli tak, to jak je księgować. Ustawa jednoznacznie rozwiewa te wątpliwości i dopuszcza ponoszenie tych kosztów" [Jak zgodnie z prawem …, op. cit., s.11].
Jednak, aby regulacja ta była w pełni skuteczna, musiały nastąpić też odpowiednie zmiany w aktach prawnych normujących kwestie podatkowe. Artykuł 7 ustawy wprowadzającej [Dz. Ust. Nr 96, poz.874 z dnia 29 maja 2003 r.] wprowadził pod tym kątem zmianę w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, dodając do art.21 ust. l tej ustawy, dodatkowy 113 punkt, który zwolnił z opodatkowania podatkiem dochodowym wartości świadczeń otrzymywanych przez wolontariuszy: ,,(...) otrzymanych przez wolontariuszy na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego". Z kolei artykuł 9 przepisów wprowadzających, poczynił analogiczne zmiany w ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (wprowadzając do art. 12 ust.4 tego aktu prawnego dodatkowy 16 punkt). Wprawdzie ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie mówi ostatecznie nic np. o kieszonkowym dla wolontariuszy, jak to postulowały różne organizacje pozarządowe (np. Stowarzyszenie na rzecz Forum Inicjatyw Pozarządowych), jednak trzeba zauważyć, że ustawodawca uznał słuszność innej istotnej uwagi Stowarzyszenia, wymieniając wśród organizacji przekazujących na rzecz wolontariuszy określone świadczenia, wszystkich Korzystających wymienionych w ustawie kompleksowej, a nie tylko organizacje pozarządowe, czy organizacje pożytku publicznego.
Drugi dylemat, ostatecznie rozstrzygnął art.50 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, z którego wynika, że: „ Wartość świadczenia wolontariusza nie stanowi darowizny na rzecz korzystającego w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego oraz przepisów podatkowych" [Art.50 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., Dz. Ust. Nr 96, poz.873 z dnia 29 maja 2003 r.]. Oznacza to, że ani wolontariusz, bądź Korzystający, ani Urząd Skarbowy, nie mogą ,,przeliczać" na pieniądze, wartości świadczenia wolontarystycznego i traktować go jako darowizny. Zatem z jednej strony: ,,Nie można np. oszacować wartości tłumaczenia, które wykonał wolontariusz i tym samym np. odliczyć jako darowiznę w rocznym zeznaniu podatkowym ". [Jak zgodnie z prawem …, op. cit., s.11]. Z drugiej zaś, nie można też obciążać podmiotu korzystającego ze świadczeń wolontariuszy, podatkiem od takiej ,,darowizny".
r. pr. Marcin Pych
